Dünyadaki enerji kaynaklarının tükenir olması, insanları yeni enerji kaynakları bulmaya ve eldeki rezervlerini de tasarruflu kullanmaya zorlamaktadır. Elektrik enerjisinin en çok kullanıldığı alanlardan biri de aydınlatmadır. Okul, büro ve işyerlerinin aydınlatmasında flüorsan lambaların kullanılması, bu lambalarda nasıl enerji tasarrufu yapılabileceğini gündeme getirmiş ve bu konuda çalışmalar yapılmıştır. Bunun sonucunda endüktif balastın yerini elektronik balastlar almaya başlamıştır.

C.E.L.M.A. ulusal komponent üreticileri birliklerinden oluşmuş Avrupa Topluluğu Birliği içinde bir komitedir. CELMA, aydınlatma sistemlerinde yaptığı araştırmalardan en büyük enerji kaybının balastlar üzerinde olduğunu tespit etmiştir. Bunun üzerine, Energy Efficiency Index (EEI) adında bir enerji verimliliği sınıflandırması oluşturulmuştur. Bu sınıflandırmanın amaçları;

1. Balast kayıplarını azaltarak enerji tasarrufu sağlamak ve böylelikle dünya üzerindeki CO2 emisyonunun azaltılmasına yardımcı olmak
2.  Manyetik balast pazarında yüksek kayıplı D ve C sınıfı yerine, düşük kayıplı B1 ve B2 sınıfının kullanılmasını sağlamak
3. En düşük kayıplı balast olan elektronik balastın Avrupa pazarında kullanımını artırmak

olarak sıralanabilir.

Önceleri, balastlar için birtakım sıfatlar kullanılırdı; az kayıplı, çok az kayıplı, enerji tasarruflu, sıcak ateşleme, soğuk ateşleme, kalitesiz, klasik ...vs. gibi. Bu tanımlamalar sınıflandırma oluşturmazlar. Buna karşılık CELMA, balast-lamba devresindeki enerji verimliliğini belli standartlara oturtarak sınıflandırmayı amaçlamıştır. Bu bağlamda1996-1998 aralığında önemli adımlar atılmıştır. Sınıflandırma sistemi kabul görmüş, aydınlatma pazarı için belirleyici unsur olmaya başlamıştır. Günümüzde Avrupa’da balast üretim endüstrisinde CELMA sınıflandırması kullanılmaktadır. Sınıflandırma için tanımlamalar:

1. EEI,  balast-lamba devresinin toplam giriş gücünü tanımlar.
2. Farklı devreler için farklı sınır değerleri belirlenmiştir.
3. Verimi belirleyen yedi sınıf oluşturulmuştur. Bu sınıflar toplam giriş gücünün elde edilen ışık lümen faktörüne oranı ile belirlenir.
4. Sınıflar; A1, A2, A3, B1, B2, C, D dır.
5. A1, A2, A3 sınıfları elektronik balastları, B1, B2, C, D sınıfları magnetik balastları gösterir. (A1 ayar(dim) edilebilir elektronik balastlardır. )

EEI  Sınıflandırmasına örnekler:                                  

18W gücündeki lamba balast devrelerini ele alırsak;

• A2 sınıfında şebekeden en fazla 19W güç çekilir. Floresan lambada 16W harcanır. Balast güç kaybı 3W’ın altındadır.
• A3 sınıfında şebekeden en fazla 21W güç çekilir. Floresan lambada 16W harcanır. Balast güç kaybı 5W’ın altındadır. 
• B1 sınıfında şebekeden en fazla 24W güç çekilir. Floresan lambada 18W harcanır. Balast güç kaybı 6W’ın altındadır. 
• B2 sınıfında şebekeden en fazla 26W güç çekilir. Floresan lambada 18W harcanır. Balast güç kaybı 8W’ın altındadır. 
• C sınıfında şebekeden en fazla 28W güç çekilir. Floresan lambada 18W harcanır. Balast güç kaybı 10W’ın altındadır. 
• D sınıfında şebekeden en az 28W güç çekilir. Floresan lambada 18W harcanır. Balast güç kaybı 10W’ın üstündedir

Balastlar üzerindeki ürün etiketlerinde enerji verimliliği sınıflandırması belirtilir.

Avrupa’da balast kayıp seviyelerinin standartlaştırılması aydınlatmada enerji verimliliğini beraberinde getirmiştir. Türkiye, Avrupa Topluluğuna giriş süresince balastlardaki enerji tasarrufu kararına katılmak mecburiyetindedir. Benzer kanunun Türkiye’de çıkarılması durumunda, yaklaşık olarak orta ölçekli bir enerji santralinin üreteceği miktarda enerji tasarrufu sağlanacaktır. Bu geçişi daha erken yapmak, ülkemizin tasarruf edeceği enerji miktarının artıracaktır. 

Ampullere göre enerji verimliliği tablosu ilişikte bulunmaktadır.

Hazırlayan : Özlem Çalbaş